İş hayatı; çalışanlar ile işverenler arasında karşılıklı hak ve yükümlülükler doğuran, sürekli değişen ve dikkatle yönetilmesi gereken bir süreçtir. Bu süreçte ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların hukuka uygun biçimde ele alınması, tarafların hak kaybına uğramaması ve çalışma barışının korunması açısından önem taşır. İş ve sosyal güvenlik hukuku; iş sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar, iş kazaları, sosyal güvenlik hakları ve çalışma koşullarına ilişkin düzenlemeleri kapsayan geniş bir hukuk alanıdır. Aşağıda bu alanda sıklıkla karşılaşılan başlıca konulara yer verilmiştir.
1. İŞ HUKUKUNA İLİŞKİN konular
İş hukuku, çalışan ile işveren arasındaki bireysel ve toplu iş ilişkilerini düzenleyen temel hukuk dallarından biridir. İş sözleşmesinin kurulmasından sona ermesine kadar geçen süreçte, tarafların hak ve yükümlülükleri kanunla belirlenmiştir.
1.1. ÇALIŞAN HAKLARI VE İŞÇİ DAVALARI
İş hukuku, çalışanların emeklerinin karşılığını almasını ve çalışma süresi boyunca yasal güvencelerden yararlanmasını amaçlar. Bu kapsamda, çalışanların iş ilişkisinden doğan alacak ve taleplerine ilişkin hukuki süreçler yürütülmektedir.
Haksız fesih ve işe iade davaları
İş sözleşmesinin geçerli bir nedene dayanmaksızın feshedilmesi hâlinde, işçi tarafından işe iade ve buna bağlı alacak talepleri gündeme gelebilir. Bu süreçte fesih nedenleri, yasal süreler ve deliller değerlendirilerek hukuki yollar izlenir. Arabuluculuk süreci de dâhil olmak üzere yasal aşamalar mevzuat çerçevesinde yürütülür.
Kıdem ve ihbar tazminatı alacakları
İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte, kanunda öngörülen şartların varlığı hâlinde kıdem ve ihbar tazminatı talep edilebilir. Çalışma süresi, ücret unsurları ve fesih şekli dikkate alınarak alacakların tespiti ve tahsiline yönelik işlemler gerçekleştirilir.
Ücret, fazla mesai, yıllık izin ve tatil alacakları
Fazla çalışma, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmalar ile kullanılmayan yıllık izinler, işçilik alacakları kapsamında değerlendirilir. Bu alacakların ödenmemesi hâlinde yasal başvuru ve dava süreçleri yürütülür.
Mobbing (psikolojik taciz)
İş yerinde sistematik ve süreklilik arz eden psikolojik baskı, dışlama veya yıldırma davranışları hukuken korunmaktadır. Bu tür durumlarda, yaşanan sürecin ispatı ve hukuki yolların belirlenmesi önem taşır.
İş kazası ve meslek hastalığı
İş kazası veya meslek hastalığına bağlı olarak ortaya çıkan maddi ve manevi zararlar için, hem Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde hem de işverene karşı yasal başvurular yapılabilir. Süreçte kusur durumu, iş gücü kaybı ve tazminat unsurları değerlendirilir.
Hamilelik, analık ve doğum hakları
Gebelik ve doğum sürecinde kadın çalışanların izin, ödenek ve iş güvencesine ilişkin hakları mevzuatla güvence altına alınmıştır. Bu hakların ihlali hâlinde yasal başvuru yolları mevcuttur.
Askerlik nedeniyle işten ayrılma
Zorunlu askerlik sebebiyle iş sözleşmesini sona erdiren çalışanların, kıdem tazminatı ve askerlik borçlanmasına ilişkin hakları bulunmaktadır.
1.2. İŞVERENLERE YÖNELİK HUKUKİ DANIŞMANLIK
İşverenler açısından iş hukuku, yalnızca uyuşmazlıkların çözümünü değil; aynı zamanda yasal uyumun sağlanmasını ve risklerin önceden öngörülmesini de kapsar.
İş sözleşmelerinin hazırlanması ve güncellenmesi
Belirli süreli, belirsiz süreli, deneme süreli veya proje bazlı iş sözleşmeleri; mevzuat ve yargı kararları dikkate alınarak düzenlenir.
Disiplin süreçleri ve fesih prosedürleri
Savunma alınması, tutanak düzenlenmesi ve fesih işlemlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıklar açısından önemlidir.
İşyeri yönetmelikleri ve mevzuata uyum
4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında işyeri iç düzenlemelerinin hazırlanması ve güncel tutulması sağlanır.
Toplu iş sözleşmeleri ve sendikal ilişkiler
Toplu iş sözleşmesi süreçleri, sendikal uyuşmazlıklar, grev ve lokavt gibi konular hukuki çerçevede ele alınır.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. Bu süreçte tarafların haklarının korunması ve uzlaşma imkânlarının değerlendirilmesi önem taşır.
2. SOSYAL GÜVENLİK HUKUKUNA İLİŞKİN KONULAR
Sosyal güvenlik hukuku, çalışanların ve hak sahiplerinin iş kazası, hastalık, malullük, yaşlılık ve ölüm gibi sosyal risklere karşı korunmasını amaçlar. Bu alanda hem idari hem de yargısal süreçler bulunmaktadır.
İş kazası ve meslek hastalığı işlemleri
İş kazası veya meslek hastalığı hâlinde SGK başvuruları, iş göremezlik oranlarının tespiti ve tazminat süreçleri yürütülür.
Geçici iş göremezlik ve analık ödenekleri
Rapor parası ve doğum ödeneği gibi SGK ödemelerine ilişkin başvuru ve itiraz işlemleri gerçekleştirilir.
SGK idari para cezalarına itiraz
İşveren veya sigortalılar hakkında uygulanan idari para cezalarının hukuka uygunluğu değerlendirilerek gerekli başvurular yapılır.
Emeklilik ve hizmet tespit davaları
Eksik veya hiç bildirilmeyen sigorta günlerinin tespiti, emeklilik sürecini doğrudan etkiler. Hizmet tespiti ve prim günlerinin düzeltilmesine yönelik davalar bu kapsamda ele alınır.
Doğum ve askerlik borçlanması
Sigortalılık süresine dâhil edilmesi gereken doğum ve askerlik sürelerine ilişkin borçlanma işlemleri yürütülür.
Malullük, ölüm ve dul-yetim aylıkları
SGK tarafından yapılan değerlendirmelere karşı itiraz, yeniden inceleme ve dava süreçleri, mevzuat çerçevesinde takip edilir.
Genel Sağlık Sigortası (GSS) uyuşmazlıkları
GSS prim borçları, gelir testi işlemleri ve sağlık hizmetlerinden yararlanma konularında ortaya çıkan uyuşmazlıklara ilişkin hukuki başvurular yapılır.
İş ve sosyal güvenlik hukuku alanında yürütülen her süreç, doğrudan bireylerin emeğini, geçimini ve geleceğini ilgilendirir. Bu nedenle hukuki süreçlerin dikkatle ve mevzuata uygun biçimde yürütülmesi büyük önem taşır.Bu alanlara ilişkin bilgiler genel nitelikte olup, somut olaylara göre farklı hukuki değerlendirmeler yapılması gerekmektedir. Köksal & Aytekin Hukuk ve Danışmanlık, iş ve sosyal güvenlik hukukuna ilişkin süreçlerde mevzuata uygun hukuki destek sağlamaktadır.